وقتی قاب شیشه ای عطرخدا را پخش می¬کند

۲۳ فروردین ۱۳۹۴ / روزنوشت

نگاهی به ماهیت رسانه ای و هویت اسلامی برنامه های مذهبی
یک/ کسی فکرش را هم نمی¬کرد
شاید کسی فکرش را هم نمی کرد که روزگاری فرا برسد که مردم دنیا این گونه مسخّر جعبه جادویی بشوند. یعنی اولش همه فکر می کردند تلویزیون بیشتر برای روزهای تعطیل و رفع خستگی¬های کاری است و خوب است آدم بعد از یک روز کاری بنشیند پای آن، یک فیلم جذاب ببیند و در کنار خانواده از یک تفریح کم دردسر، لذت ببرد.
اما روند رو به رشد رسانه ها کم کم به سمتی رفت که رسانه ها و از آن جمله تلویزیون دیگر از فضای تفریح و سرگرمی خارج شدند و به عبارتی آن¬قدر کارکرد این جعبه عجیب و غریب متفاوت شد که امروز کمتر کسی فقط برای تفریح به سراغ آن می¬رود. در این نوشته نمی خواهم به نقد این که مردم چرا تلویزیون نگاه می کنند بپردازم. اما برآنم برای خود نویسنده روشن شود که آیا جایگزین تلویزیون به جای نهادهای فرهنگی،تبلیغی و استفاده از این رسانه به جای سایر رسانه ها به خصوص در حوزه دین قابل قبول است.
دو/ گاهی شتاب¬زده … گاهی حساب¬شده!!
اوایل وقتی از تلویزیون سخنرانی پخش می شد یا درسهایی از قرآن آقای قرائتی، خیلی ها ایراد می گرفتند که اصلاً جای این قبیل مطالب در تلویزیون نیست. باید این جا ما کار تصویری انجام بدهیم. یعنی هر چه پخش می شود ما به ازاء تصویری داشته باشد. این نظریه پردازی های عجولانه به سرعت با استقبال چشمگیر مردم به عنوان مخاطبان اصلی، کاملاً منزوی شد. یعنی مخاطب می خواست دریافت های خود را و سطح آگاهی های خود را از مباحث دینی با وسعت بیشتری در اختیار داشته باشد، به همین جهت عطش بهره مندی از مباحث دینی در رسانه جمهوری اسلامی ایران بالا گرفت. پخش درسهای آیت الله جوادی آملی هم از همین دست برنامه ها بود. به خاطر دارم با اینکه سطح مباحث مطرح شده توسط آیت الله جوادی بالا و فنی بود، اما حتی مردم عادی این مباحث را پیگیری می کردند و حتی شیوه بیانی آیت الله جوادی روی ادبیات و تکیه کلام های آن روزهای مردم هم تاثیر گذاشته بود.
رسانه اگر چه، گاهی شتابزده و گاهی حساب شده با این دست مسائل روبرو شده است اما اوج جذب مخاطب در این دست برنامه ها با برنامه های آموزش احکام حجت الاسلام و المسلمین فلاح زاده خود را نمایان کرد. آنقدر مخاطب تشنه، برای استفاده از این برنامه عطش داشت که گروه برنامه ساز به این فکر افتاد تا احکام را در قالب قطعات نمایشی هم به تصویر بکشد. البته به جهت ضعف در اجرای این بخش و ناهمگونی محتوا با قالب نمایش ها اصلاً مورد توجه قرار نگرفت ..
تجربه خوب برنامه هایی از این دست با محتوای دینی، متولیان تلویزیون را بر آن داشت تا در فرم ارائه مطالب از برنامه های احکام الگو گیری کرده و برنامه های پزشکی ، روان شناسی ، آشپزی و … را با همان ساختار و البته با محتوای متفاوت ارائه کند .
در سالهای اخیر البته شکل ارائه احکام تنها به مسائل شرعی بسنده نمی کند بلکه علاوه بر احکام به ارائه راهکار زندگی درست و شاید سبک زندگی نیز می پردازد که البته آن هم بسیار مورد توجه است. اگر این آمار درست باشد که برنامه« سمت خدا» پس از برنامه«۹۰»پربیننده ترین برنامه تلویزیون است ، بسیار قابل تامل است. خلاصه این که امروز برنامه های مذهبی به یک قوام و دوام خوبی در جهت ارتباط با مخاطب رسیده اند. اما هنوز در پیچ و خم اما و اگرهایی هستند که اگر زود تکلیف خود را با آنها روشن نکنند، ممکن است اقبال و استقبال مخاطب را از دست بدهند.
سه/ پویایی و شکوفایی برنامه سازان مذهبی
با تمام این نکات که گفته آمد و علیرغم سختی کار در رسانه تلویزیون برای جذب و ارائه مطالب به مخاطب، به نظر می رسد تنها راه تداوم مخاطب در این دست برنامه ها؛ پویایی و شکوفایی برنامه سازان مذهبی است . امروز شبکه های مختلف سیما با کپی برداری از قالب های مختلف در رنگارنگی خاصی برنامه های مذهبی را ارائه می دهند . اما واقعیت این است که مخاطب در این شرایط با انتخاب هوشمندانه آن دسته از برنامه هایی را پی می گیرد که محتوا ، قالب و پیام قابل دسترس¬تری داشته باشد، پس پویایی و شکوفایی برنامه سازان مذهبی می تواند به رونق این دست برنامه ها بیانجامد.
شاید لازم باشد برنامه سازان به عنوان قوه عاقله برنامه ها، اطلاعات مذهبی خود را ارتقاء داده تا در لحظات حساس، انتخاب درست انجام بدهند. به نظر می¬رسد در حال حاضر در برخی شبکه ها علیرغم پرزرق و برقی برنامه ها و رنگ و لعاب خاص برنامه های مذهبی، محتوای سطحی و دم دستی از دین ارائه می شود. در حالی که تجربه نشان می دهد آشنایی وثیق تیم برنامه ساز با مباحث متقن دینی و مذهبی هم در بهسازی شکل ارائه برنامه کمک می کند و هم از سطحی نگری و احیاناً التقاط در این دسته برنامه جلوگیری می کند.
چهار / دقت و وسواس در بکار گیری موسیقی
نکته دیگری که لازم است در این مجال به آن اشاره کنم استفاده از ابزارهای صوتی و تصوری جذاب در این دست برنامه هاست، که گاهی بی مهابا از آنها استفاده می¬شود. مثلاً موسیقی و شکل استفاده از آن در این برنامه¬ها بسیار ظریف و دقیق است. آنقدر که حتی توجه به این دست ظرافت¬ها از تیم برنامه سازی موفق سمت خدا هم در رفته است و موسیقی غیر قابل دفاعی برای این برنامه به عنوان تیراژ استفاده می کردند . اصلاً معتقد نیستم که این دست برنامه ها بدون موسیقی باشد اما به نظرم می¬رسد انتخاب موسیقی در این برنامه ها حتی از جشن و جُنگ¬های شبانه سخت¬تر و دقیق¬تر است، که متاسفانه تا کنون برنامه¬ای را در سیما ندیدم که با دقت و وسواس موسیقی را در برنامه¬های مذهبی به کار بگیرد. البته علاوه بر موسیقی، رنگ، دکور، میان برنامه¬ها گرافیک و … هم از آن دست مسائلی است که باید به آن دقت ویژه داشت تا در تاثیر ناخودآگاه برنامه روی مخاطب موثرتر باشد.
پنچ/ روانی بیان، شیوایی گفتار و ملاحت رفتار
یکی از ارکان برنامه هایی از این دست مجریان و کارشناسان اند. که آسیب شناسی حضور و کالبد شکافی بیان آنها خود فرصتی جداگانه می طلبد اما به نظر می¬رسد، کارشناس مذهبی وقتی موثر می¬افتد که دو ویژگی اساسی داشته باشد:
۱٫ روانی بیان شیوایی گفتار و ملاحت رفتار است.
۲٫ عمق قابل دسترسی محتوایی که به مخاطب ارائه می¬کند.
اگر این دو رکن در کارشناسان باشد بی¬شک مورد توجه قرار می¬گیرند والا برنامه سازان باید فضایی فراهم کنند تا با استفاده ابزاری از سایر شیوه ها، به جذابیت برنامه خود بیافزایند. نگارنده با حضور غیر پویا و خشک و بی روح کارشناس مذهبی در برنامه ها به شدت مخالف است و احساس می کنم آنجا که کارشناس مذهبی رو در روی مخاطب مطالب خود را بیان کرده اند، اتفاق بسیار شگرفی رخ داده که آثار و برکات زیادی داشته است. به عنوان مثال آنانی که با محیط فرهنگی و مذهبی قم مرتبط هستند می دانند که حجت الاسلام فرحزادیک روحانی فاضل و از خطباء سنتی شهر که بسیار هم مورد توجه عموم مردم و علما و مراجع هستند. اما به نظر می رسد پس از حضور ایشان د ربرنامه سمت خدا و مواجهه ایشان به عنوان یک خطیب سنتی با حجم بالا باز خوردهای مخاطبان اصولاً چهره ای جدید و جذاب تری از جناب فرحزاد رخ نمایان کرد که این حاصل انتخاب درست و هدایت حرفه ای برنامه سمت خدابود.
شش/ مناسک اجرای برنامه های مذهبی
نکته دیگر که اصولاً آفت کلیه برنامه های صدا وسیماست اجرای مجریانی است که لاجرم سکان هدایت برنامه ها را به عهده دارند اما نمی توانند مخاطب را با خود همرا کنند. وقتی ظاهر وباطن مجری در حضور مخاطب یکی است و دورنگی در آن دیده نمی¬شود کاملاً با مخاطب ارتباط برقرار می کند. البته دیده می شود مجریانی گاهی برنامه های مذهبی را اجرا می کنندکه حتی از نظر مسائل ظاهری در برنامه های مختلف به آرایش متفاوتی ظاهر می شوند و این نه تنها به جذب مخاطب کمک نمی کند که پس زدگی های جدی تری حتی در مورد موضوع برنامه ایجاد می کند ، مخاطبان باهوش اولین کسانی هستند که در لحظات ابتدایی ارتباط با یک مجری می توانند تشخیص بدهند که آیا این مجری به حرف هایی که می زند اعتقاد عملی دارد یا خیر؟
و اگر تشخیص مخاطب این باشد که مجری بی اعتقاد است و صرفاً در این برنامه ها مجری است نه تنها به نفع برنامه بلکه به اصل برنامه و تعالیم منتشر شده توسط گروه برنامه ساز نیز لطمه می زند .
به هر حال جریان اجرای برنامه های مذهبی در تلویزیون اگر می خواهد سامان بیابد نیاز به تدوین« مناسک اجرای برنامه های مذهبی» دارد،تا هم برنامه سازان بتوانند مفاهیم عمیق دین مبین اسلام را به بهترین شکل منتقل کنند.
هفت/ برنامه ساز دینی باید شفاف باشد
برنامه سازی در حوزه دین اگر چه از جهت محتوایی با منابع گسترده ای مواجه است اما به جهت شکل ارائه باید مبتنی بر دریافت های صحیح و ناب از اسلام بدون دخالت دریافت های سلیقه ای شخصی افراد باشد تا بتواند در مخاطب تاثیر بگذارد . صرف اینکه حرف های آبدار ، دکور رنگارنگ و تدوین آنچنانی در یک برنامه مذهبی باشد نمی تواند مخاطب را اقناع کند . برنامه ساز دینی باید مثل آموزه های دین و شفاف ، کارآمد و به روز باشد، باید بتواند عمق آنچه خداوند در تعالیم نورانی خود برای بشر فرستاده به خوبی منتقل کند و این نمی شود مگر اینکه برنامه های مذهبی تلویزیون قبل از اینکه «ماهیت رسانه¬ای» داشته باشند باید «هویت اسلامی» و دینی مشخصی را برای خود رقم زده باشد . تجربه هم ثابت کرده است هر جا این حرکت توام شده است هم مفاهیم دینی به خوبی منتقل شده است و هم مخاطب توانسته با کمترین آسیب به دریافت های درست برسد و هم برنامه ساز رسالت انقلاب و اسلامی خویش را به بهترین شکل انجام داده است .
هشت/ حرف آخر
رسانه های امروز اگر بخواهند در هرکجای دنیا، به توده مردم به عنوان سرمایه توجه کنند، ناگزیرند برنامه سازی های دینی و معنوی را دامن بزنند و این گونه برنامه ها ،باید ها و نبایدهایی دارد که می تواند رویکرد یک رسانه در سطح وسیع را رقم بزند و موجب ارتقاء جایگاه و فراگیر شدن آن بشود.

مطالب مرتبط

دیدگاهی ثبت نشده است.

درج دیدگاه